Erfrecht. Beoordeling van wilsbekwaamheid door notaris bij verlijden testament. Vrije wilsvorming. Stappenplan. Medische verklaring. Eigen waarneming van de notaris.
Het Gerechtshof Amsterdam heeft onlangs uitspraak gedaan over de beoordeling van de wilsbekwaamheid van de testateur door de notaris tijdens het verlijden van het testament.
Klaagster verwijt de notaris dat hij bij de totstandkoming van het testament van 24 september 2014 niet op eenzelfde zorgvuldige wijze heeft gehandeld als bij de totstandkoming van het testament van 23 juni 2014.
Dit terwijl het testament van 24 september 2014 qua inhoud erg afweek van het eerdere testament.
Moeder heeft in juni 2014 de uitdrukkelijke wens geuit om de ongelijkheid tussen de kinderen te corrigeren, hetgeen is bewerkstelligd met het testament van 23 juni 2014.
Deze wens is door het testament van 24 september 2014 weer volledig teniet gedaan.
Door op deze wijze te handelen heeft de notaris zijn onpartijdigheid laten varen.
Erfrecht. Beoordeling van wilsbekwaamheid door notaris bij verlijden testament. Vrije wilsvorming. Stappenplan. Medische verklaring. Eigen waarneming van de notaris.
De rechter oordeelt als volgt.
Klaagster voert ter ondersteuning van haar klacht het volgende aan.
In 2011 is de vader van klaagster overleden.
Na zijn overlijden is er binnen de familie discussie ontstaan over het testament van vader en de daarmee samenhangende ongelijke vermogensverschuivingen tussen de kinderen onderling.
De notaris is bij deze zaken betrokken geweest en hij was op de hoogte van de gespannen familieverhoudingen.
Omdat moeder, aldus klaagster, de ongelijke vermogensposities tussen de kinderen wenste te corrigeren heeft zij contact opgenomen met de notaris.
Laatstgenoemde heeft vervolgens, onder overlegging van de genoemde medische verklaring, de notaris verzocht een concept-testament op te maken waarin moeder haar drie dochters (waaronder klaagster) tot erfgenaam heeft benoemd, waarbij ze aan haar zoon haar woonhuis tegen inbreng van de waarde heeft gelegateerd.
Dat destijds een dergelijke verklaring omtrent de geestesgesteldheid van moeder noodzakelijk was werd ondersteund door het feit dat de notaris op basis van zijn contact met moeder en het Stappenplan beoordeling wilsbekwaamheid (hierna: het Stappenplan) dit noodzakelijk achtte; moeder was op hoge leeftijd (85 jaar) en in het door klaagster overgelegde zorgplan uit 2014 wordt melding gemaakt van “beginnende dementie”.
Klaagster brengt in hoger beroep naar voren dat uit het e-mailbericht van de notaris van 11 maart 2014 blijkt dat ook de notaris het kennelijk nodig achtte om de wilsbekwaamheid van moeder nader te onderzoeken.
Nadat de notaris op 23 juni 2014 het (eerste) testament heeft gepasseerd wordt er drie maanden later door de notaris op 24 september 2014 opnieuw een testament voor moeder gepasseerd met een volledig andere inhoud.
De notaris heeft verzuimd om bij de totstandkoming van dit testament op eenzelfde zorgvuldige wijze te handelen als ten opzichte van het testament van juni 2014.
De wens van moeder om de ongelijkheid tussen de kinderen te corrigeren is door het testament van 24 september 2014 volledig teniet gedaan.
Door aldus te opereren heeft de notaris zijn onpartijdigheid laten varen hetgeen hem tuchtrechtelijk kan worden aangerekend, aldus klaagster.
De notaris brengt naar voren dat hij in juni 2014 vanwege zijn ministerieplicht op basis van de overgelegde medische verklaring zijn medewerking heeft verleend aan het opstellen en het passeren van het (eerste) testament.
Toen moeder korte tijd daarna op eigen initiatief telefonisch contact opnam met de notaris om de wijzigingen in haar testament van juni 2014 weer ongedaan te maken verbaasde hem dat niet.
De door haar gewenste wijzigingen waren in lijn met hetgeen zij tijdens eerder familie-overleg in februari 2014 naar voren had gebracht en stemden overeen met de testamenten die zij en haar overleden man in 2011 hadden opgesteld.
De notaris heeft het concepttestament persoonlijk bij haar afgegeven.
De notaris heeft ter gelegenheid van het passeren een uur, onder vier ogen, met moeder gesproken over de inhoud en de gevolgen van het testament.
Moeder gaf duidelijk blijk van haar wil en antwoordde consistent op vragen van de notaris.
De notaris was zich ervan bewust dat na het overlijden van moeder het testament van september 2014 voor onrust binnen de familie zou kunnen gaan zorgen maar dat was voor hem geen reden om zijn ministerie te weigeren.
De notaris had, alle feiten en omstandigheden in aanmerking genomen, geen reden om te twijfelen aan de wilsbekwaamheid van moeder.
Drie maanden daarvoor was al een geneeskundige verklaring afgegeven die iedere twijfel daarover wegnam.
Nog meer onderzoek naar de wilsbekwaamheid van moeder was volgens de notaris niet geboden, temeer nu hij op basis van zijn eigen waarneming daarvoor geen redenen zag.
Het is vaste rechtspraak dat bij de beoordeling van de wilsbekwaamheid van een betrokken cliënt primair moet worden uitgegaan van de eigen waarneming van de notaris, aan wie in dat kader beoordelingsruimte toekomt.
Pas bij gerede twijfel aan de wilsbekwaamheid is verder onderzoek aangewezen (vgl. GHAMS:2021:3517).
Het hof is van oordeel dat de notaris bij de totstandkoming van het testament van 24 september 2014 voldoende zorgvuldig heeft gehandeld.
Het hof heeft geen reden te twijfelen aan de verklaring van de notaris omtrent de totstandkoming van het testament.
Uit de stukken en het verhandelde ter zitting is gebleken dat de notaris, voorafgaand aan het passeren van het gewijzigde testament, uitvoerig met moeder heeft gesproken.
Tijdens de bespreking op kantoor was moeder consistent in haar wensen.
Dat de inhoud van het laatste testament van moeder sterk afweek van het voorlaatste testament uit juni 2014 zegt op zichzelf nog niets over haar wilsbekwaamheid.
De voorgestane wijzigingen waren voor de notaris bovendien geen verrassing maar verklaarbaar, aangezien deze in lijn waren met de testamenten die zij en haar voor-overleden echtgenoot eerder hadden opgesteld en aansloten bij hetgeen zij tijdens het familie-overleg in februari 2014 naar voren had gebracht.
De notaris was ten tijde van het opmaken van het testament niet bekend met een diagnose ‘beginnende dementie’ in het zorgplan van moeder uit 2014.
De diagnose dementie op zich leidt bovendien niet tot een algeheel onvermogen de wil te bepalen.
Dat is afhankelijk van de omstandigheden van het geval, waaronder of de betrokken notaris wist of had behoren te weten dat de erflater dementeerde en de ernst van de dementie bij deze.
De notaris heeft mogen vertrouwen op de medische verklaring die enkele maanden voor het passeren van het laatste testament, op verzoek van de notaris, door een onafhankelijk arts is afgegeven.
Klager heeft verder geen (voldoende) feiten en omstandigheden naar voren gebracht die voor de notaris aanleiding hadden moeten zijn te twijfelen aan de wilsbekwaamheid van moeder.
Het hof merkt daarbij nog op dat (het vermogen van) moeder pas in 2020, zes jaar na het passeren van het laatste testament, onder bewind is gesteld.
Anders dan de kamer acht het hof dit klachtonderdeel dan ook ongegrond.
De stelling van klaagster dat de notaris niet onpartijdig zou hebben gehandeld acht het hof onvoldoende onderbouwd.
In hoger beroep zijn geen feiten en omstandigheden naar voren gebracht die tot een ander oordeel leiden.
Wilt u de gehele uitspraak bekijken? Klik dan hier.
Heeft u een vraag aan onze advocaat nietig testament over de vereffening of verdeling van een erfenis, over de rechtsgeldigheid of uitleg van een testament of over de nietigheid van een testament, over de taken en bevoegdheden van de executeur, over het kindsdeel of over de legitieme of over de wilsbekwaamheid van de erflater ten tijde van het opmaken van het testament, belt u dan gerust onze advocaat nietig testament op 020-3980150.
Wilt u meer weten over de rechtsgeldigheid van een testament of over de nietigheid of vernietigbaarheid van een testament, bezoek dan onze website over het testament. Klik dan hier.
Wilt u meer weten over het erfrecht, bezoek dan onze website. Klik dan hier.
Wilt u meer weten over ons advocatenkantoor? Klik dan hier.