Erfrecht. Testament. Rechtsvorderingen tot vernietiging van een uiterste wilsbeschikking. Begunstiging. Beroepsbeoefenaar individuele gezondheidszorg. Wet BIG. Verjaring.

De Advocaat-Generaal bij het Parket bij de Hoge Raad heeft onlangs een conclusie genomen over de begunstiging in een testament van een beroepsbeoefenaar in de individuele gezondheidszorg.

Deze zaak betreft een erfrechtelijk geschil tussen de echtgenote van de erflater en de kinderen van de erflater uit zijn eerdere huwelijk.

In cassatie spitst het geschil zich toe op de vraag of de echtgenote voordeel kan trekken uit het testament van de erflater.

De kinderen beroepen zich op de vernietigingsgrond van art. 4:59 lid 1 BW en voeren hiervoor aan dat de echtgenote als beroepsbeoefenaar op het gebied van de individuele gezondheidszorg, die de erflater gedurende de ziekte waaraan hij is overleden bijstand heeft verleend, geen voordeel kan trekken uit het testament.

De echtgenote beroept zich op verjaring van de rechtsvordering tot vernietiging van het testament (art. 4:54 lid 1 BW) en op de uitzondering op het bevoordelingsverbod voor beschikkingen ten voordele van iemand die de echtgenoot van de erflater is (art. 4:60 sub b BW).

Verder stelt de echtgenote zich op het standpunt dat zij als niet BIG geregistreerde mantelzorger van de erflater niet onder het bereik van het bevoordelingsverbod van art. 4:59 lid 1 BW valt.

Erfrecht. Testament. Rechtsvorderingen tot vernietiging van een uiterste wilsbeschikking. Begunstiging. Beroepsbeoefenaar individuele gezondheidszorg. Wet BIG. Verjaring. Bekend worden met de vernietigingsgrond. Verwerend beroep.

De A-G overweegt als volgt.

Art. 4:54 lid 1 BW bepaalt dat rechtsvorderingen tot vernietiging van een uiterste wilsbeschikking verjaren een jaar nadat de dood van de erflater alsmede de uiterste wilsbeschikking en de vernietigingsgrond ter kennis zijn gekomen van hem die een beroep op deze grond kan doen, dan wel zijn rechtsvoorganger.

Hoewel art. 4:54 BW is geplaatst in afdeling 1 van titel 4 Boek 4 BW, geldt het artikel niet alleen voor de gevallen van vernietigbaarheid op grond van afdeling 1, maar ook voor de gevallen van vernietigbaarheid op grond van de overige afdelingen van titel 4, dus ook het in afdeling 2 opgenomen art. 4:59 BW waar de kinderen zich in deze zaak op beroepen. 

De verjaring van de rechtsvordering op grond van art. 4:54 lid 1 BW laat onverlet dat op grond van art. 3:51 lid 3 BW te allen tijde een beroep in rechte op een vernietigingsgrond kan worden gedaan ter afwering van een op de rechtshandeling – in dit geval: de uiterste wilsbeschikking – steunende vordering of andere rechtsmaatregel. 

De ratio van art. 3:51 lid 3 BW is dat, zolang de wederpartij stilzit en geen beroep doet op de (vernietigbare) rechtshandeling, de andere partij niet het initiatief tot vernietiging van de rechtshandeling behoeft te nemen.

Indien het beroep van de kinderen op de vernietigingsgrond van art. 4:59 lid 1 BW wordt bestreken door art. 4:54 lid 1 BW, is de rechtsvordering verjaard: de kinderen hebben art. 4:59 lid 1 BW ingeroepen meer dan een jaar nadat zij bekend zijn geworden met het overlijden van de erflater alsmede het testament en de vernietigingsgrond.

Indien het beroep van de kinderen op de vernietigingsgrond van art. 4:59 lid 1 BW wordt bestreken door art. 3:51 lid 3 BW, is geen sprake van verjaring.

Beslissend voor de vraag of toepassing moet worden gegeven aan art. 4:54 lid 1 BW dan wel art. 3:51 lid 3 BW, is of het beroep van de kinderen op de vernietigingsgrond van art. 4:59 lid 1 BW als een aanvallend beroep of een verwerend beroep geldt.

Het beroep van de kinderen op de vernietigingsgrond van art. 4:59 lid 1 BW staat niet op zichzelf.

De kinderen hebben zich op deze vernietigingsgrond beroepen naar aanleiding van de door eiseres gevorderde verklaring voor recht dat zij op grond van het testament als mede-erfgenaam heeft te gelden.

Deze vordering is door de kinderen gepareerd met een beroep op de vernietigingsgrond van art. 4:59 lid 1 BW. 

Zonder de vordering van eiseres bestond voor de kinderen geen noodzaak of aanleiding om de vernietiging op grond van art. 4:59 lid 1 BW in te roepen, omdat eiseres in het testament niet als mede-erfgenaam is aangewezen en ook geen sprake is van een legaat ten gunste van haar.

Anders gezegd, het beroep van de kinderen op de vernietiging van het testament op grond van art. 4:59 lid 1 BW dient geen ander doel dan het afweren van de vordering van eiseres. De kinderen hebben de vernietigingsgrond van art. 4:59 lid 1 BW niet als ‘zwaard’ (aanvallend) maar als ‘schild’ (verwerend) gebruikt. 

Anders dan het middel betoogt, kwalificeert het beroep van de kinderen op art. 4:59 lid 1 BW dan ook als een verwerend beroep.

Gelet op art. 3:51 lid 3 BW kan dit beroep te allen tijde worden gedaan, zodat de kinderen geen verjaring op grond van art. 4:54 lid 1 BW kan worden tegengeworpen.

Dat de kinderen de vernietigingsgrond van art. 4:59 lid 1 BW niet hebben ingeroepen als verweer tegen de conventionele vordering van eiseres, maar deze vernietigingsgrond ten grondslag hebben gelegd aan hun vordering in reconventie, doet aan het voorgaande niet af.

Niet de processuele rolverdeling van partijen en de processuele context, maar het doel en de inhoud van het beroep op de vernietigingsgrond zijn in dit verband van belang.

Wilt u de gehele conclusie bekijken? Klik dan hier.

Heeft u een vraag aan onze advocaat nietig testament over de vereffening of verdeling van een erfenis, over de rechtsgeldigheid of uitleg van een testament of over de nietigheid van een testament, over de taken en bevoegdheden van de executeur, over het kindsdeel of over de legitieme of over de wilsbekwaamheid van de erflater ten tijde van het opmaken van het testament, belt u dan gerust onze advocaat nietig testament op 020-3980150.

Wilt u meer weten over de rechtsgeldigheid van een testament of over de nietigheid of vernietigbaarheid van een testament, bezoek dan onze website over het testament. Klik dan hier.

Wilt u meer weten over het erfrecht, bezoek dan onze website. Klik dan hier.

Wilt u meer weten over ons advocatenkantoor? Klik dan hier.