Erfrecht. Klacht tegen notaris. Opstellen van testament. Stappenplan ter beoordeling van wilsbekwaamheid. Indicatoren wilsonbekwaamheid. Vrije wilsvorming.
Het Gerechtshof Amsterdam heeft onlangs uitspraak gedaan over het Stappenplan ter beoordeling van mogelijke wilsonbekwaamheid door een notaris bij het opmaken van een testament.
Erflater is in december 2020 overleden als gevolg van een hersentumor.
Klaagster verwijt de notaris dat hij bij de totstandkoming van het testament ten onrechte het Stappenplan beoordeling wilsbekwaamheid niet heeft gevolgd en dat hij onvoldoende heeft gecontroleerd of sprake was van vrije wilsvorming.
Erfrecht. Klacht tegen notaris. Opstellen van testament. Stappenplan ter beoordeling van wilsbekwaamheid. Indicatoren wilsonbekwaamheid. Vrije wilsvorming.
De rechter oordeelt als volgt.
Volgens klaagster was er sprake van een aantal indicatoren op grond waarvan bij de notaris gerede twijfel had moeten bestaan over de wilsbekwaamheid van erflater.
Erflater woonde al vijf weken bij zijn broer en kon niet meer zelfstandig naar buiten. Erflater was evenmin in staat zijn eigen administratie te voeren.
Zo heeft de broer van erflater op 1 september 2020 alle bankpassen, paspoort, huis- en autosleutels van erflater ingenomen.
Alle communicatie verliep via de broer van erflater, ook het initiatief voor het maken van een afspraak bij de notaris.
De inhoud van het testament was ongebruikelijk en de instructies over de inhoud van het testament zijn door derden gegeven.
Tenslotte was de medische toestand van erflater van dien aard dat het testament op korte termijn moest worden opgemaakt en gepasseerd.
Klaagster stelt dat de aanwezigheid van de voornoemde indicatoren, ontleend aan het Stappenplan beoordeling wilsbekwaamheid van de KNB (hierna: het stappenplan), voor de notaris aanleiding had moeten zijn om een nader onderzoek naar de wilsbekwaamheid van erflater in te stellen.
De notaris heeft dit nagelaten.
Van een zorgvuldige toetsing van de wilsbekwaamheid van erflater is geen sprake geweest, aldus klaagster.
In hoger beroep voert klaagster voorts aan dat uit het beroepschrift van de notaris op geen enkele wijze blijkt dat ter controle of erflater de gevolgen van het testament overzag, relevante kritische controlevragen (bijvoorbeeld: “weet u welke dag het vandaag is, kunt u in eigen woorden vertellen wat u precies wilt regelen, waarom heeft u precies gekozen voor optie 2?”) voorafgaand aan het passeren van het testament zijn gesteld.
Uit niets blijkt dat door de notaris navraag is gedaan naar de medische gesteldheid van erflater respectievelijk de gevolgen daarvan, terwijl daarvoor voldoende aanleiding was.
De notaris heeft, aldus klaagster, een door de accountant gedicteerd testament klakkeloos overgenomen waarbij hij geen onderzoek heeft gedaan naar de door de accountant opgegeven waarde van de aandelen.
De notaris heeft volgens klaagster onvoldoende invulling gegeven aan zijn eigen verantwoordelijkheid op het gebied van de controle van de wilsbekwaamheid van erflater en het waarborgen van een vrije wilsvorming.
De notaris benadrukt dat erflater, ondanks zijn ernstige aandoening, duidelijk zijn wensen naar voren kon brengen.
Ook is aandacht besteed aan de medische gesteldheid van erflater.
De notaris heeft daartoe de gespreksaantekeningen van de door zijn kandidaat-notaris op 2 oktober 2020 gevoerde bespreking met erflater overgelegd waarin staat, voor zover van belang: “ A is erg ziek, hersentumor, reageert langzaam en emotioneel. Geeft wel duidelijk zijn wensen aan”.
De kandidaat-notaris heeft het gesprek met erflater zelf gevoerd en de broer van erflater, die op uitdrukkelijk verzoek van erflater bij de eerste bespreking aanwezig was, heeft zich niet gemengd in dit gesprek.
De passeerafspraak heeft plaatsgevonden tussen de notaris en (uitsluitend) erflater.
Voorafgaand aan deze afspraak heeft de notaris de opgestelde stukken bestudeerd en het concept-testament doorgenomen.
Vanwege de ziekte van erflater en de geboden snelheid van handelen en het gegeven dat het testament niet door hemzelf maar door zijn kandidaat-notaris was voorbereid, is afgesproken dat de notaris voorafgaand aan de (eventuele) ondertekening door erflater van het testament nog zijn beoordeling van de wilsbekwaamheid van erflater met de kandidaat-notaris zou delen.
Zo nodig zou daar nog overleg over plaatsvinden.
Tijdens het inleidende gesprek tussen de notaris en erflater is gesproken over de situatie van erflater en het doel van zijn aanwezigheid bij de notaris.
Erflater gaf aan het concept-testament te hebben ontvangen, te hebben gelezen en begrepen.
De passeerafspraak heeft een half uur geduurd.
De notaris heeft het testament artikelsgewijs besproken en hij heeft bij ieder onderwerp gecontroleerd of erflater het begreep en of het bepaalde overeenkomstig zijn wens was.
Het bedrag van de inbrengverplichting was volgens de notaris inderdaad lager dan de waarde van de aandelen, maar dit is een bewuste keuze van erflater geweest die in dat verband was geadviseerd.
De notaris heeft, zoals hij direct voorafgaand aan het ondertekenen van het testament aan zijn kandidaat-notaris heeft laten weten, op geen enkel moment getwijfeld aan de wilsbekwaamheid van erflater.
Vanwege zijn onafhankelijke positie heeft hij ook geen enkel belang om een testament te passeren terwijl hij twijfelt over de wilsbekwaamheid van de betrokkene.
Met enige regelmaat past de notaris het stappenplan ook toe; in dit geval had hij hiervoor echter geen enkele aanleiding.
Het enkele feit dat erflater gediagnosticeerd was met een hersentumor brengt niet zonder meer mee dat hij zijn wil niet (meer) kon bepalen.
Tijdens het gesprek met de notaris reageerde erflater weliswaar langzaam, maar zijn gedragingen waren voor het overige adequaat.
Erflater heeft het testament met een krachtige handtekening ondertekend; van enige aarzeling was geen sprake.
De kamer heeft miskend dat op de notaris niet de verplichting rust om een nader onderzoek naar de wilsbekwaamheid van een cliënt in te stellen indien hij op basis van zijn eigen waarneming daarover geen twijfel heeft, aldus de notaris.
De kamer heeft geoordeeld dat de door klaagster aangevoerde feiten en omstandigheden en de ter zitting gegeven verklaringen van de notaris maken dat de notaris onvoldoende onderzoek heeft gedaan naar de wilsbekwaamheid van erflater.
Bij deze beoordeling heeft de kamer de volgende indicatoren uit het stappenplan in aanmerking genomen:
– erflater woonde niet meer zelfstandig;
– erflater had zijn administratie niet meer in eigen beheer;
– er was sprake van een ernstige ziekte die van invloed kan zijn op het verstandelijke vermogen van erflater;
– het initiatief van de dienstverlening lag bij een derde, de broer van erflater.
Met de kamer is het hof van oordeel dat de notaris onvoldoende zorgvuldig is geweest bij de beoordeling van de wilsbekwaamheid van erflater.
Het hof constateert dat sprake was van een aantal indicatoren uit het stappenplan, versie 2013, zoals door de kamer opgesomd.
Dergelijke indicatoren vergen extra oplettendheid van de notaris en kunnen volgens het stappenplan een nader onderzoek naar de wilsbekwaamheid nodig maken.
Desgevraagd heeft de notaris ter zitting bevestigd dat hij aan erflater niet heeft gevraagd in eigen bewoordingen uit te leggen wat hij in zijn testament wilde regelen.
De notaris heeft verklaard tijdens de passeerafspraak met erflater per artikel een samenvatting te hebben gegeven van de bepalingen van het testament en heeft voorts verklaard uitsluitend geconstateerd te hebben of erflater zijn samenvatting begreep.
De notaris heeft bovendien nagelaten om te verifiëren bij erflater of hij begreep dat door dit testament, in het bijzonder door het legaat, de nalatenschap zodanig minder zou kunnen zijn dat zelfs een schending van de legitieme mogelijk zou zijn.
Dit klemt te meer, nu de erflater leed aan een aandoening die de geestvermogens kan beïnvloeden.
De notaris heeft tuchtrechtelijk verwijtbaar gehandeld door zonder deugdelijke onderbouwing geen nader onderzoek in te stellen naar de wilsbekwaamheid van erflater.
De kamer heeft de klacht terecht gegrond verklaard.
Wilt u de gehele uitspraak bekijken? Klik dan hier.
Heeft u een vraag aan onze advocaat nietig testament over de vereffening of verdeling van een erfenis, over de rechtsgeldigheid of uitleg van een testament of over de nietigheid van een testament, over de taken en bevoegdheden van de executeur, over het kindsdeel of over de legitieme of over de wilsbekwaamheid van de erflater ten tijde van het opmaken van het testament, belt u dan gerust onze advocaat nietig testament op 020-3980150.
Wilt u meer weten over de rechtsgeldigheid van een testament of over de nietigheid of vernietigbaarheid van een testament, bezoek dan onze website over het testament. Klik dan hier.
Wilt u meer weten over het erfrecht, bezoek dan onze website. Klik dan hier.
Wilt u meer weten over ons advocatenkantoor? Klik dan hier.