Erfrecht. Uitleg van een testament. Uitleg van een legaat. Onjuiste beweegreden? Onvoorziene omstandigheden? Vermindering legaat vanwege negatief saldo nalatenschap.

De Rechtbank Amsterdam heeft onlangs uitspraak gedaan over de uitleg van een testament met betrekking tot een daarin opgenomen legaat

De kinderen zijn de enige kinderen van erflater.

De kinderen voeren – kort weergegeven – het volgende aan.

Het testament is nietig, omdat erflater ten tijde van het opstellen van het testament niet wilsbekwaam was.

Daarnaast was de bedoeling van erflater dat eiser voor de kinderen zou zorgen na zijn overlijden.

Dit is te beschouwen als last als bedoeld in artikel 4:130 BW die verbonden is aan het legaat, waaraan eiser geen uitvoering heeft gegeven.

Het legaat is verkregen onder de ontbindende voorwaarde dat het vervallen wordt verklaard wegens niet uitvoering van de last.

Ook kan het testament worden vernietigd, omdat het door erflater is opgesteld onder de invloed van een onjuiste beweegreden in de zin van artikel 4:43 lid 2 BW.

Hij heeft immers als beweegreden omschreven dat eiser voor de kinderen zou zorgen na zijn overlijden.

Een tweede beweegreden van erflater bij het opstellen van het testament was dat eiser zijn levenspartner was.

Dat was eiser ten tijde van het overlijden van erflater niet meer.

Verder moet de verbintenis uit het legaat worden gewijzigd of opgeheven omdat sprake is van omstandigheden na het overlijden van erflater die van dien aard zijn dat eiser naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid ongewijzigde instandhouding van die verbintenis niet mag verwachten.

Na het overlijden van erflater is immers gebleken dat eiser niets meer met de kinderen te maken wilde hebben.

Zij eist geld, zonder zich om het welzijn van de kinderen te bekommeren.

Dit zijn omstandigheden waar erflater bij het opstellen van zijn testament geen rekening mee heeft gehouden.

Tot slot moet het legaat worden verminderd op grond van artikel 4:120 lid 2 BW omdat het saldo van de nalatenschap negatief is en de nalatenschap dus niet toereikend is om de schuld uit het legaat te voldoen.

Hierbij is ook van belang dat in kaart wordt gebrachte welke giften eiser in de loop der jaren heeft ontvangen van erflater.

De kinderen zullen aan de hand daarvan mogelijk een beroep doen op de aanvullende legitieme.

Aangezien deze voorgaat op het legaat, is dat reden te meer dat het legaat niet kan worden voldaan, aldus de kinderen.

Erfrecht. Uitleg testament. Uitleg legaat. Onjuiste beweegreden? Onvoorziene omstandigheden? Vermindering legaat vanwege negatief saldo nalatenschap.

De rechter oordeelt als volgt.

Uitleg aard en strekking van het testament en het daarin opgenomen legaat

Op grond van artikel 4:46 lid 1 BW moet bij uitlegging van het testament worden gelet op de verhoudingen die de uiterste wilsbeschikking kennelijk wenst te regelen en op de omstandigheden waaronder de uiterste wilsbeschikking is gemaakt.

Dit alles geldt – anders dan eiser veronderstelt – ook voor een uiterste wilsbeschikking die op het eerste gezicht grammaticaal duidelijk is.

Bij de uitlegging van de uiterste wilsbeschikking van erflater gaat het om de volgende vraag:

– Was het bij het opstellen van de uiterste wilsbeschikking de bedoeling van erflater aan het legaat van eiser de ontbindende voorwaarde te verbinden dat het legaat vervalt bij niet uitvoering van een last, namelijk dat zij voor de kinderen zou zorgen na het overlijden van erflater?

Om antwoord te vinden op de hiervoor bedoelde vraag dient de uiterste wilsbeschikking te worden uitgelegd.

Zoals de kinderen hebben aangevoerd is uit het testament op te maken dat erflater wilde dat de kinderen verzorgd achter zouden blijven na zijn overlijden.

Dit sluit echter niet uit hij daarnaast het bedrag van CHF 500.000,- heeft willen legateren aan eiser zonder daaraan nadere voorwaarden te verbinden.

De tekst van de bepaling waarin het legaat staat, is duidelijk.

In deze bepaling staat dat erflater een bedrag van CHF 500.000 uit zijn nalatenschap aan eiser ter beschikking stelt “without any charges or conditions attached”.

Erflater heeft dus in deze bepaling opgenomen dat aan het legaat geen enkele voorwaarde is verbonden.

Nu de tekst van de bepaling duidelijk is, is er geen ruimte om door middel van uitleg de zinsnede “without any charges or conditions attached” weg te denken door naar de gehele bedoeling te kijken die erflater in zijn testament tot uiting heeft gebracht, zoals door de kinderen is aangevoerd.

Gelet hierop is de rechtbank van oordeel dat het legaat niet is verstrekt onder de ontbindende voorwaarde dat dit vervalt bij niet uitvoering van een last.

Op grond van het voorgaande zal de vordering van de kinderen het legaat van eiser vervallen te verklaren vanwege het niet uitvoeren van een last worden afgewezen.

Onjuiste beweegreden

Artikel 4:43 lid 2 BW geeft een specifieke dwalingsregeling voor uiterste wilsbeschikkingen.

De wet spreekt in dit verband over onjuiste beweegredenen.

Deze leiden tot vernietiging van de uiterste wilsbeschikking wanneer de door erflater ten onrechte veronderstelde omstandigheid die zijn beweegreden tot de beschikking is geweest in de uiterste wil is aangeduid en de erflater de beschikking niet had gemaakt indien hij van de onjuistheid van die veronderstelling kennis had.

Volgens de kinderen zou uit het testament van erflater blijken dat hij als beweegredenen voor het legaat zou hebben gehad dat eiser de zorg voor hen op zich zou nemen na het overlijden van erflater en dat eiser zijn levenspartner was.

Dit staat echter niet letterlijk in het testament.

Weliswaar staat in het testament dat het de wens was van erflater dat eiser de zorg voor de kinderen op zich zou nemen, maar niet is in het testament vermeld dat dit de beweegreden is geweest voor het legaat.

Dit kan dan ook niet leiden tot vernietiging, aangezien uit artikel 4:43 lid 2 BW volgt dat onjuiste beweegredenen alleen tot vernietiging van een uiterste wil kunnen leiden als deze daarin zijn aangeduid.

Hetzelfde geldt voor het feit dat eiser zijn levenspartner was.

In het testament wordt zij wel zijn “life partner” genoemd, maar er staat niet dat dit de beweegreden is voor het legaat aan haar.

Bovendien was eiser op het moment dat erflater het testament opstelde ook zijn levenspartner en was dit op dat moment dus niet onjuist.

Uit het feit dat hij haar als zodanig heeft aangeduid is niet op te maken dat hij haar het bedrag van CHF 500.000,- alleen wilde nalaten als zij op het moment van zijn overlijden nog steeds zijn levenspartner was en niet als zij dat niet meer zou zijn.

Het testament kan dan ook niet op deze grond worden vernietigd.

De daarop gerichte vordering van de kinderen zal daarom worden afgewezen.

Hetgeen hiervoor is overwogen, vindt bevestiging in het WhatsApp-bericht van 13 oktober 2021 van erflater aan eiser.

Erflater schreef dit WhatsApp-bericht in een fase dat hij en eiser met elkaar in onmin leefden.

Uit het bericht blijkt dat erflater zich realiseerde dat hetgeen hij in het testament had opgeschreven eiser aanspraak gaf op het legaat en dat wijziging van het testament noodzakelijk was om haar die aanspraak te ontnemen.

Tot wijziging van het testament is erflater evenwel niet overgegaan.

Onvoorziene omstandigheden

Uit artikel 4:123 BW volgt dat de verbintenissen uit het legaat slechts kunnen worden gewijzigd of opgeheven op grond van na het overlijden van erflater ingetreden omstandigheden die van dien aard zijn, dat de legataris geen ongewijzigde instandhouding van het legaat mag verwachten.

Deze bevoegdheid mag slechts in uitzonderlijke omstandigheden worden toegepast.

In dit geval is hiervan geen sprake.

Eiser en de kinderen zijn na het overlijden van erflater met elkaar in conflict geraakt.

Eiser heeft aanspraak gemaakt op uitbetaling van het legaat en de kinderen hebben dat geweigerd.

Dit zijn geen onvoorziene omstandigheden als bedoeld in artikel 4:123 BW die zodanig van aard zijn dat eiser geen ongewijzigde instandhouding van het legaat meer mag verwachten.

Hetzelfde geldt voor de overige door de kinderen aangevoerde omstandigheden.

Zij hebben aangevoerd dat eiser na het overlijden van erflater heeft geprobeerd te voorkomen dat gedaagden op de derde verdieping van het pand gingen wonen, terwijl dit zou betekenen dat gedaagde 2 op straat zou komen te staan.

Hij woonde namelijk nog bij erflater op het moment dat deze overleed en de kinderen konden de huur van de woning van erflater niet betalen.

De mogelijke opstelling van eiser bij dit conflict over de woning is niet van dien aard dat zij geen ongewijzigde instandhouding van het legaat meer mag verwachten.

De vordering van de kinderen de schuld uit het legaat te wijzigen of op te heffen zal daarom worden afgewezen.

Opgave van giften

De stelplicht en bewijslast voor het bestaan van de giften rust op de kinderen.

Eiser voert aan dat zij niet verplicht is tot het doen van opgave van giften en daarnaast betwist zij giften te hebben ontvangen van erflater.

Op de mondelinge behandeling hebben de kinderen dit onderwerp niet meer ter sprake gebracht.

In het licht van het gemotiveerde verweer van eiser hebben de kinderen hun vordering dan ook onvoldoende onderbouwd.

Gelet op het verweer en het gebrek aan toelichting van de kinderen op hun vordering is een verder onderzoek naar eventuele giften niet gerechtvaardigd.

De rechtbank zal deze vordering daarom afwijzen.

Zoals in het voorgaande overwogen gaat de rechtbank ervan uit dat sprake is van een geldig testament met daarin opgenomen een legaat van CHF 500.000,- ten gunste van eiser.

Nu alle verweren daartegen zijn verworpen heeft zij in beginsel recht op betaling van dit bedrag.

Aansprakelijkheid kinderen op grond van artikel 4:184 BW

Eiser vordert betaling van het legaat door de kinderen.

Zij beroept zich daartoe op aansprakelijkheid van de kinderen op grond van artikel 4:184 BW.

De rechtbank stelt voorop dat een vordering op een nalatenschap als hoofdregel alleen op de goederen van de nalatenschap kan worden verhaald.

Ingevolge artikel 4:184 BW is een erfgenaam evenwel ook buiten het geval van zuivere aanvaarding in een aantal gevallen verplicht een schuld der nalatenschap ten laste van zijn overig vermogen te voldoen.

Daarvan is onder meer sprake indien de erfgenaam de voldoening van de schuld verhindert en hem daarvan een verwijt kan worden gemaakt (lid 2 onder b) of indien de erfgenaam vereffenaar is en in de vervulling van zijn verplichtingen als zodanig in ernstige mate tekort schiet en hem daarvan een verwijt kan worden gemaakt (lid 2 onder d).

De rechtbank overweegt als volgt.

De kinderen hebben geen goederen van de nalatenschap achtergehouden.

Zij hebben zich slechts kritisch opgesteld ten opzichte van het testament en het legaat van eiser.

Dit zijn standpunten van de kinderen, die – hoewel zij deze achteraf gezien naar het oordeel van de rechtbank ten onrechte hebben ingenomen – , niet leiden tot aansprakelijkheid van de kinderen. In die zin hebben de kinderen dan ook niet verwijtbaar gehandeld.

De kinderen zijn niet alleen erfgenaam maar ook vereffenaar van de nalatenschap.

Volgens eiser vervullen zij deze rol niet goed en handelen zij daarin onvoldoende voortvarend.

De kinderen zijn echter jongvolwassenen die een complexe nalatenschap hebben aangetroffen, vanwege de toestand waarin erflater zich bevond in de periode voor zijn overlijden.

In die situatie valt hen geen verwijt te maken als bedoeld onder artikel 4:184 onder b BW en ook niet als bedoeld onder artikel 4:184 onder d BW.

Vermindering legaat vanwege negatief saldo nalatenschap

Of eiser daadwerkelijk aanspraak kan maken op betaling aan haar van CHF 500.000 is afhankelijk van de omvang en samenstelling van de nalatenschap.

De kinderen vorderen immers een verklaring voor recht dat de omvang van de nalatenschap negatief is en vermindering van het legaat tot nihil.

Eiser wil dat de omvang en samenstelling van de nalatenschap in deze procedure wordt vastgesteld.

De vereffening is op dit moment echter nog niet afgerond.

De rechtbank ziet hierin aanleiding de procedure aan te houden in afwachting van het verdere verloop van de vereffening.

Afgewacht moet worden of de kantonrechter zal beslissen dat dit een zware vereffening moet worden, al dan niet op aandringen van eiser.

Zij kan daartoe immers bij de kantonrechter om vragen.

Ook moet worden afgewacht of de kinderen de nalatenschap gaan verwerpen, gelet op hun standpunt dat sprake is van een negatieve nalatenschap.

In dat geval zouden zij geen erfgenamen meer zijn, die het legaat moeten uitkeren.

Gelet op het voorgaande zal de rechtbank de zaak verwijzen naar de parkeerrol.

Zodra er een mededeling komt van partijen die van belang is voor de beslissing in deze zaak kan de zaak weer worden opgebracht.

Wilt u de gehele uitspraak bekijken? Klik dan hier.

Heeft u een vraag aan onze advocaat nietig testament over de vereffening of verdeling van een erfenis, over de rechtsgeldigheid of uitleg van een testament of over de nietigheid van een testament, over de taken en bevoegdheden van de executeur, over het kindsdeel of over de legitieme of over de wilsbekwaamheid van de erflater ten tijde van het opmaken van het testament, belt u dan gerust onze advocaat nietig testament op 020-3980150.

Wilt u meer weten over de rechtsgeldigheid van een testament of over de nietigheid of vernietigbaarheid van een testament, bezoek dan onze website over het testament. Klik dan hier.

Wilt u meer weten over het erfrecht, bezoek dan onze website. Klik dan hier.

Wilt u meer weten over ons advocatenkantoor? Klik dan hier.