Erfrecht. Dienstverlening door de notaris. Ministerieplicht. Maatstaf voor weigering van verlening van diensten door de notaris. Gegronde redenen. Toetsing.
Het Gerechtshof Amsterdam heeft op 8 februari 2022 uitspraak gedaan over de ministerieplicht van de notaris en over de maatstaf voor het weigeren van de verlening van diensten door een notaris.
Klager heeft de notaris verzocht een testament en levenstestament op te maken.
In het testament wenst klager twee Palestijnse organisaties te begunstigen.
De notaris weigert haar dienst, omdat zij op grond van haar geloof als christen ernstige gewetensbezwaren heeft tegen het opmaken van het door klager gewenste testament, nu de betreffende organisaties volgens haar ten doel hebben de staat of het volk Israël te bestrijden.
De belangrijkste vraag die het hof dient te beantwoorden is of de notaris door het weigeren van haar dienst wegens gewetensbezwaren jegens klager tuchtrechtelijk verwijtbaar heeft gehandeld.
Erfrecht. Dienstverlening door de notaris. Ministerieplicht. Maatstaf voor weigering van verlening van diensten door de notaris. Gegronde redenen. Toetsing.
De rechter oordeelt als volgt.
De notaris heeft een bijzondere positie in de Nederlandse rechtsorde.
Hij is met uitsluiting van anderen bevoegd authentieke akten te verlijden in de gevallen waarin de wet dit aan hem opdraagt of een partij zulks van hem verlangt.
Artikel 21 lid 1 Wna verplicht de notaris de werkzaamheden te verrichten die hem bij of krachtens de wet zijn opgedragen of die door een partij worden verlangd, behoudens het bepaalde in het tweede, derde, en vierde lid.
De ratio van deze verplichting, die in de praktijk wel wordt aangeduid als ministerieplicht, is dat de dienstverlening door de notaris altijd voor iedereen toegankelijk is.
De ministerieplicht is niet absoluut. Lid 2 van artikel 21 Wna bepaalt dat de notaris verplicht is zijn dienst te weigeren wanneer ‘naar zijn redelijke overtuiging of vermoeden de werkzaamheid die van hem verlangd wordt, leidt tot strijd met het recht of de openbare orde, wanneer zijn medewerking wordt verlangd bij handelingen die kennelijk een ongeoorloofd doel of gevolg hebben of wanneer hij andere gegronde redenen voor weigering heeft’.
Deze regel is voor een deel nader uitgewerkt in artikel 6 van de Verordening Beroeps- en gedragsregels 2011.
Naast de ministerieplicht en de plicht tot dienstweigering geven de leden 3 en 4 van artikel 21 Wna een notaris de mogelijkheid een verzoek bepaalde werkzaamheden te verrichten in verband met de werkverdeling door te verwijzen naar een andere notaris binnen zijn onderneming of samenwerkingsverband of vanwege het specialistische karakter daarvan naar een andere notaris daarbuiten.
Voorwaarde daarbij is telkens dat de notaris naar wie is doorverwezen het verzoek aanvaardt.
Artikel 21 lid 5 Wna bepaalt ten slotte dat bij verordening nadere regels worden gesteld betreffende de toepassing van het tweede tot en met het vierde lid.
Die verordening heeft nog niet het licht gezien.
In de parlementaire geschiedenis is artikel 21 lid 1 en 2 Wna toegelicht als volgt (Kamerstukken II 1993-1994, 23 706, nr. 3, p. 25):
“Dit artikel komt overeen met hetgeen thans in artikel 6, eerste lid is bepaald, te weten dat de notarissen buiten gegronde redenen hun dienst niet mogen weigeren, wanneer zij tot het verlenen daarvan worden verzocht.
Omdat het de voorkeur verdient in de wet zelf duidelijke, algemene criteria voor dienstweigering op te nemen, wordt in het tweede lid het begrip «gegronde redenen» vervangen door een opsomming van hetgeen in feite daaronder ook thans reeds wordt verstaan, nl. strijd met het recht of de openbare orde, of medewerking aan handelingen die kennelijk een ongeoorloofd doel of gevolg hebben.
Voor de gevallen dat twijfel bestaat over de toepasselijkheid van deze criteria – zoals bijv. het geval is als een partij door geestelijke stoornis zijn wil niet kan bepalen, het opmaken van een proces-verbaal indien kennelijk elk maatschappelijk belang ontbreekt of, het passeren van een akte op een incourante plaats of tijd zonder dat er bijzondere omstandigheden zijn die dit rechtvaardigen – is de tekst nog aangevuld met «andere gegronde redenen».”
Wilt u de gehele uitspraak bekijken? Klik dan hier.
Heeft u een vraag aan onze advocaat nietig testament over de vereffening of verdeling van een erfenis, over de rechtsgeldigheid of uitleg van een testament of over de nietigheid van een testament, over de taken en bevoegdheden van de executeur, over het kindsdeel of over de legitieme of over de wilsbekwaamheid van de erflater ten tijde van het opmaken van het testament, belt u dan gerust onze advocaat nietig testament op 020-3980150.
Wilt u meer weten over de rechtsgeldigheid van een testament of over de nietigheid of vernietigbaarheid van een testament, bezoek dan onze website over het testament. Klik dan hier.
Wilt u meer weten over het erfrecht, bezoek dan onze website. Klik dan hier.
Wilt u meer weten over ons advocatenkantoor? Klik dan hier.