Erfrecht. Uitleg van testament. Bevoegdheid executeur-afwikkelingsbewindvoerder. Privatieve bevoegdheid van executeur. Onbevoegde verkoop woning?

De Rechtbank Oost-Brabant heeft op 5 april 2023 uitspraak gedaan over de uitleg van een testament en over de bevoegdheden van de in het testament benoemde executeur-afwikkelingsbewindvoerder.

In deze zaak speelt de volgende kwestie.

De kwestie ziet op eiseres stelling dat gedaagde onbevoegd optreedt als executeur-afwikkelingsbewindvoerder en dus ook niet bevoegd was om tot verkoop en levering van de woning over te gaan

Erfrecht. Uitleg van een testament. Bevoegdheid van de executeur-afwikkelingsbewindvoerder. Privatieve bevoegdheid van de executeur. Onbevoegde verkoop van de woning?

De rechter oordeelt als volgt.

In de kern komen de stellingen van eiseres neer op het volgende.

Er bestaat een koppeling tussen artikel IV, waarin de wettelijke verdeling als bedoeld in artikel 4:13 BW van toepassing wordt verklaard en artikel VII, waarin de benoeming van een executeur en bewindvoerder is geregeld.

Moeder heeft die wilsbeschikkingen alleen getroffen voor het geval vader haar zou overleven.

Maar omdat vader al was vooroverleden, was de wettelijke verdeling niet meer aan de orde en daarom ook artikel VII niet meer van toepassing.

Het testament van moeder voorziet niet in de situatie dat vader zou vooroverlijden en uitsluitend de kinderen erfgenaam zijn.

Uit de woorden “niet kan of wil voortzetten” in artikel VII volgt ook dat die geschreven vanuit de situatie dat vader nog in leven is en hij zijn benoeming aanvankelijk – na overlijden van moeder – wel zou hebben aanvaard maar in een later stadium zijn (daaruit volgende) taak niet meer kon of wilde voortzetten.

“Aanvaarden” veronderstelt een actief handelen van vader.

Dat is er niet geweest, want hij was al overleden.

Omdat artikel VII niet van toepassing is, moeten de erven de nalatenschap gezamenlijk vereffenen en verdelen.

Gedaagden en de zussen zijn het daar niet mee eens.

Zij stellen dat de wettelijke verdeling door het vooroverlijden van vader weliswaar niet meer van toepassing is, maar dat de overige bepalingen van het testament, waaronder artikel VII, dat nog wel zijn.

Het afwikkelingsbewind is wel degelijk relevant en heeft juist toegevoegde waarde, met name in situaties waarin er sprake is van een onverdeeldheid, bijvoorbeeld doordat de overblijvende echtgenoot de wettelijke verdeling ongedaan maakt (artikel 4:18 BW) of omdat de wettelijke verdeling door het vooroverlijden van de echtgenoot niet meer van toepassing is en er meerdere erven zijn.

Dat is de situatie die zich thans voordoet, aldus gedaagden.

De rechtbank stelt voorop dat de wet in artikel 4:46 BW regels geeft voor de uitleg van uiterste wilsbeschikkingen.

Volgens lid 1 van het artikel moet worden gelet op de verhoudingen die de uiterste wil kennelijk wenst te regelen, en op de omstandigheden waaronder de uiterste wil is gemaakt.

Lid 2 bepaalt dat daden of verklaringen van de erflater buiten de uiterste wil slechts dan voor uitlegging van een beschikking mogen worden gebruikt, indien deze zonder die daden of verklaringen geen duidelijke zin heeft.

Lid 3 voegt daar vervolgens nog aan toe dat wanneer een erflater zich klaarblijkelijk in de aanduiding van een persoon of een goed heeft vergist, de bedoeling van de erflater bepalend is indien deze ondubbelzinnig met behulp van de uiterste wil of met andere gegevens kan worden vastgesteld.

De rechtbank overweegt als volgt.

Moeder heeft in haar testament de wettelijke verdeling van toepassing verklaard.

Die zou overigens zonder uiterste wilsbeschikking ook hebben gegolden, zij het dat moeder hier enige – voor dit geschil niet relevante – wijzigingen op heeft aangebracht.

De wettelijke verdeling geldt dan slechts in twee gevallen niet: namelijk voor het geval de echtgenoot van de erflater al is vooroverleden, of als die echtgenoot de wettelijke verdeling bij notariële akte ongedaan maakt.

In die gevallen ontstaat een onverdeelde gemeenschap, die de erfgenamen dan gezamenlijk moeten vereffenen en verdelen.

Uit het feit dat moeder in haar testament een afwikkelingsbewind heeft ingesteld, leidt de rechtbank af dat zij heeft willen voorkomen dat haar erfgenamen gezamenlijk de vereffening en verdeling van haar nalatenschap tot stand zouden moeten brengen.

Naar het oordeel van de rechtbank is er geen reden om te veronderstellen dat de regeling van het afwikkelingsbewind alleen ziet op de situatie dat vader haar zou overleven en de wettelijke verdeling niet zou aanvaarden.

Artikel VII bevat geen verwijzing naar die specifieke situatie.

De stelling van eiseres dat er een koppeling is tussen artikel IV en artikel VII volgt de rechtbank niet.

Het enkele feit dat moeder in haar testament vader tot executeur heeft benoemd betekent nog niet dat er geen ander in zijn plaats kan worden benoemd.

Het testament voorziet namelijk in de situatie dat de benoeming tot executeur (en afwikkelingsbewindvoerder) niet wordt aanvaard: dan wordt de oudste kandidaat-notaris van het kantoor van mr. K executeur.

Daarbij is de rechtbank van oordeel dat onder de bewoordingen in het testament dat “indien de benoeming tot executeur niet aanvaard wordt” zowel de situatie valt dat vader die benoeming willens en wetens niet aanvaardt, als dat hij die benoeming door zijn overlijden niet kán aanvaarden.

Dit laatste doet zich hier voor.

De rechtbank ziet geen reden om te concluderen dat die situatie niet onder deze bewoording valt.

De rechtbank is het niet met eiseres eens dat deze tekst een actief handelen veronderstelt.

Dat betekent dat de rechtbank de lezing van gedaagden en de zussen op dit punt aannemelijker acht dan die van eiseres.

Het voorgaande leidt zou dan in beginsel tot de conclusie leiden dat gedaagde wel degelijk bevoegd was (en is) op te treden als executeur-afwikkelingsbewindvoerder.

Wilt u de gehele uitspraak bekijken? Klik dan hier.

Heeft u een vraag aan onze advocaat nietig testament over de vereffening of verdeling van een erfenis, over de rechtsgeldigheid of uitleg van een testament of over de nietigheid van een testament, over de taken en bevoegdheden van de executeur, over het kindsdeel of over de legitieme of over de wilsbekwaamheid van de erflater ten tijde van het opmaken van het testament, belt u dan gerust onze advocaat nietig testament op 020-3980150.

Wilt u meer weten over de rechtsgeldigheid van een testament of over de nietigheid of vernietigbaarheid van een testament, bezoek dan onze website over het testament. Klik dan hier.

Wilt u meer weten over het erfrecht, bezoek dan onze website. Klik dan hier.

Wilt u meer weten over ons advocatenkantoor? Klik dan hier.