Erfrecht. Testament. Rechtsgeldigheid. Vormvereisten. Geldt een concept-testament als een wettig opgemaakt notarieel testament?
De Rechtbank Amsterdam heeft op 11 augustus 2021 uitspraak gedaan over de vraag of een concept-testament kon gelden als een wettig opgemaakt notarieel testament.
De hoofdvraag is welke waarde toekomt aan een concept testament en overige aantekeningen van gedachten over de nalatenschap in de situatie waarin de overledene geen testament heeft vastgelegd overeenkomstig de daarvoor geldende wettelijke eisen.
De rechtbank oordeelt dat de regels van erfrecht zonder testament moeten gelden, omdat er geen testament is dat met de daarvoor vereiste waarborgen tot stand is gekomen.
Erfrecht. Testament. Rechtsgeldigheid. Vormvereisten. Geldt een concept-testament als een wettig opgemaakt notarieel testament?
De rechter oordeelt als volgt.
Op grond van artikel 4:42 van het Burgerlijk Wetboek (BW) kan een uiterste wilsbeschikking alleen bij uiterste wil worden opgemaakt.
Aan het opmaken daarvan stelt artikel 4:94 BW specifieke vormvereisten.
Volgens dat artikel kan een uiterste wil, behoudens de in de wet aangegeven noodgevallen (artikelen 4:97 tot en met 4:107 BW), alleen worden opgemaakt bij een notariële akte of bij een aan een notaris in bewaring gegeven onderhandse akte.
Het doel van deze formaliteiten is dat de notaris op het moment van het passeren van de akte kan nagaan of hetgeen in de akte is opgenomen op dat moment ook daadwerkelijk de uiterste wil van erflater is.
Dit is ook de reden waarom een notaris, voordat tot het verlijden van de akte wordt overgegaan, mededeling doet van de zakelijke inhoud van die akte en daarop een toelichting geeft.
De notariële akte waarborgt dat die de ware wil van erflater weergeeft.
Een uiterste wil is nietig, indien aan de akte van uiterste wil of aan de akte van bewaargeving de vereiste ondertekening door de erflater ontbreekt (artikel 4:109 lid 1 BW).
Eiseres is van mening dat op grond van de redelijkheid en billijkheid moet worden afgeweken van het wettelijk vormvoorschrift van artikel 4:109 BW en dat zij de enig erfgename van erflater is.
Gedaagde betwist dat het concept-testament moet worden aangemerkt als een geldig testament. Er is geen sprake van een notariële akte die door erflater is ondertekend, zoals artikel 4:109 BW voorschrijft voor het opmaken van de uiterste wil.
De rechtbank stelt vast dat het concept-testament geen notariële akte of een aan de notaris in bewaring gegeven onderhandse akte betreft.
De notaris heeft na twee gesprekken met erflater een concept-testament opgesteld en heeft het concept-testament tijdens een derde bespreking met erflater en eiseres doorgenomen.
Dit concept-testament is niet ondertekend.
Eiseres heeft gesteld dat dit concept-testament in overeenstemming is met de wil van erflater, hetgeen gedaagde heeft betwist.
Eiseres heeft e-mailcorrespondentie met de verschillende cultuurinstellingen die erflater op het oog had als verwachter en verklaringen van vrienden van erflater overgelegd, die haar stelling ondersteunen.
Deze uitlatingen vormen een indicatie dat erflater op het moment van het opstellen van het concept-testament de wil had om eiseres tot zijn erfgenaam te benoemen.
Hiermee is echter nog niet gegeven dat ook op het moment van het passeren van de akte de wil van erflater nog steeds zou luiden zoals vastgelegd in het concept-testament.
Het toetsingsmoment daarvoor is nu juist het verlijden van de notariële akte.
Op dat moment zou de notaris alleen met erflater zijn geweest, in tegenstelling tot de eerdere gesprekken met de notaris waarbij eiseres aanwezig was, en zou hij aan de erflater mededeling doen van de zakelijke inhoud van die akte en daarop een toelichting geven.
Op deze wijze wordt gewaarborgd dat de notariële akte de ware wil van erflater weergeeft.
Vaststaat dat dit toetsingsmoment niet heeft plaatsgevonden.
Dat erflater zijn uiterste wil ook zou hebben vastgelegd in een samenlevingscontract, zoals eiseres stelt en gedaagde betwist, maakt het voorgaande niet anders.
De notariële akte waarborgt juist dat die de ware wil van erflater weergeeft.
Daarnaast kan de rechtbank niet vaststellen dat, indien erflater voldoende tijd had gehad, erflater het concept-testament in dezelfde vorm had ondertekend.
Weliswaar heeft eiseres betoogd dat de wil van erflater duidelijk was, maar op grond van hetgeen door gedaagde naar voren is gebracht, kan de rechtbank niet uitsluiten dat er na het opstellen van het concept-testament redenen waren geweest op grond waarvan erflater zijn laatste wil nog had willen veranderen.
In ieder geval stond nog niet definitief vast wie de als verwachter begunstigde stichting zou zijn.
Daarvoor was immers op 22 oktober 2019 een afspraak gepland met het Anna Cornelis Fonds.
Daarnaast was er een zogenoemde scheidingsclausule in het concept-testament opgenomen (een voorbehoud voor het geval de relatie op het moment van het overlijden zou zijn geëindigd) en bevat het concept-testament met de hand bijgeschreven opmerkingen/notities.
Gelet hierop kan niet worden vastgesteld dat hetgeen is vastgelegd in het concept-testament overeenstemt met de uiterste wil van erflater op het moment van diens overlijden.
Dit betekent dat er geen aanleiding is de in artikel 4:94 BW vermelde vormvereisten voor de uiterste wil buiten toepassing te laten.
Het concept-testament van 24 juni 2019 geldt niet als wettig opgemaakt notarieel testament van erflater, zodat de vordering van eiseres zal worden afgewezen.
Aangezien erflater niet bij uiterste wil over zijn nalatenschap heeft beschikt, geldt het wettelijk versterferfrecht.
Op grond daarvan zijn gedaagde en zijn broer en zussen de erfgenamen van erflater, en niet eiseres.
Dat betekent dat de woning en het werk en overige goederen van erflater toekomen aan de familie gedaagde als erfgenamen.
De nalatenschap dient overeenkomstig het versterferfrecht onder de familie gedaagde te worden verdeeld.
Wilt u de gehele uitspraak bekijken? Klik dan hier.
Heeft u een vraag aan onze advocaat nietig testament over de vereffening of verdeling van een erfenis, over de rechtsgeldigheid of uitleg van een testament of over de nietigheid van een testament, over de taken en bevoegdheden van de executeur, over het kindsdeel of over de legitieme of over de wilsbekwaamheid van de erflater ten tijde van het opmaken van het testament, belt u dan gerust onze advocaat nietig testament op 020-3980150.
Wilt u meer weten over de rechtsgeldigheid van een testament of over de nietigheid of vernietigbaarheid van een testament, bezoek dan onze website over het testament. Klik dan hier.
Wilt u meer weten over het erfrecht, bezoek dan onze website. Klik dan hier.
Wilt u meer weten over ons advocatenkantoor? Klik dan hier.