Het Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden heeft op 24 maart 2020 uitspraak gedaan over de uitleg van een testament met betrekking tot een legaat.

Partijen zijn het niet eens over de verhoudingen die de uiterste wil kennelijk wenst te regelen.

Appellanten stellen dat erflaatster wilde regelen dat geïntimeerde haar erfgenaam was en dat haar banktegoeden na aftrek van de legaten aan de petekinderen, een reservering van € 4.000 en de overige kosten onder haar vijftien (achter)neven en (achter)nichten moesten worden verdeeld.

Uitleg van een testament. Legaat. Aftrek van erfbelasting?

De rechter oordeelt als volgt.

Lezing van het testament maakt duidelijk dat erflaatster geïntimeerde als haar enige erfgenaam wenste.

Verder wenste zij kennelijk dat haar petekinderen ieder een bedrag van € 5.000 zouden krijgen en dat het saldo van haar banktegoeden onder haar nichten en neef en hun kinderen verdeeld zouden worden en dat zij ieder een gelijk deel (1/15e) daarvan zouden krijgen.

Onder dat saldo begreep zij kennelijk de tegoeden ten tijde van haar overlijden na aftrek van een legaat van € 150.000, verminderd met de daarover eventueel verschuldigde erfbelasting, de kosten van de begrafenis en de missen en overige kosten van haar nalatenschap.

Dat erflaatster bij haar omschrijving van het saldo van de banktegoeden de woorden ‘een legaat van eenhonderd vijftig duizend euro (€ 150.000,00)’ gebruikt is verwarrend.

Wie haar testament leest treft zo’n legaat nergens aan.

Zij gebruikt ook het onbepaalde lidwoord ‘een’ voor ‘legaat’ en niet het bepaalde lidwoord ‘het’ of een verwijzend voornaamwoord als ‘dit’ of ‘dat’ of andere bewoordingen als ‘het voornoemde legaat’ of ‘het hierna te noemen legaat’.

Zij noemt ook niet de persoon aan wie dat legaat dan zou zijn gemaakt.

Het ligt dan ook voor de hand dat zij kennelijk geen legaat wilde maken of heeft gemaakt.

In zoverre volgt het hof de uitleg van appellanten.

Vervolgens rijst de vraag wat dan de betekenis is van de woorden “na aftrek van eenhonderd vijftig duizend euro (€ 150.000,00), verminderd met de daarover eventueel verschuldigde erfbelasting”. 

 Dat erflaatster ten onrechte het woord legaat gebruikte betekent nog niet dat zij niet wenste dat op het saldo van de banktegoeden € 150.000 in aftrek zou komen.

Het ligt niet voor de hand dat die woorden geen enkele zin zouden hebben. Erflaatster drukt daarmee duidelijk uit dat op het saldo van de banktegoeden een bedrag van € 150.000 en de daarover verschuldigde erfbelasting in aftrek moet worden gebracht.

Daarmee wilde zij kennelijk regelen dat van het saldo van de banktegoeden € 150.000 en een bedrag ter grootte van de daarover verschuldigde erfbelasting voor haar erfgenaam [geïntimeerde] zijn en dat de rest gelijkelijk onder al haar (achter)neven en (achter)nichten moet worden verdeeld.

In de hiervoor geschetste omstandigheden is geen aanknoping te vinden voor de onjuistheid van deze uitleg.

De uitleg past juist goed in de omstandigheid dat erflaatster een goed contact had met haar naaste familie, dat zij woonde op de boerderij van geïntimeerde, de voortzetter van haar bedrijf en dat geïntimeerde de laatste periode van haar leven als haar mantelzorger fungeerde.

Appellanten stellen dat erflaatster niet zou hebben geweten dat deze zinsnede in haar testament stond.

In dat geval is niet langer uitleg aan de orde, maar komt de stelling van appellanten erop neer dat de wil van erflaatster aan haar verklaring ontbrak.

Geïntimeerde gaat ervan uit dat erflaatster wel heeft verklaard wat zij wilde.

Het hof gaat aan de stelling van appellanten voorbij.

Wat zij stelt is in tegenspraak met de vermelding in het testament dat de notaris aan erflaatster de inhoud van de akte zakelijk heeft opgegeven en heeft toegelicht.

Appellanten hadden daarom haar stelling nader moeten motiveren en onderbouwen.

Dat heeft zij niet gedaan.

Daarvoor is onvoldoende dat appellanten aanvoeren dat het testament misschien wel twee keer is aangepast en dat er bij dat aanpassen iets is misgegaan waardoor de notaris de bepaling over het saldo ten onrechte niet (meer) heeft aangepast.

Dat is louter speculatief en wordt niet bevestigd door de wijziging van de tekst over het saldo in het testament ten opzichte van het concept van 18 oktober 2011.

Die wijziging bevestigt eerder dat erflaatster de aftrek van € 150.000 met erfbelasting nog steeds wilde en per ongeluk nog spreekt van een legaat.

Nu appellanten op dit punt niet voldoen aan haar stelplicht zal zij niet worden toegelaten tot bewijs van die stelling.

Beide partijen betrekken in hun uitleg ook het concepttestament van 18 oktober 2011.

Ook de rechtbank bespreekt dit concepttestament en wel ten overvloede, voor het geval geoordeeld zou zijn dat de bewoordingen van het testament op het punt van de € 150.000 geen duidelijke zin zouden hebben.

De rechtbank heeft daarbij kennelijk het oog op artikel 4:46 lid 2 BW dat bepaalt dat daden of verklaringen van een erflater buiten de uiterste wil slechts voor uitlegging vaneen beschikking mogen worden gebruikt, indien die beschikking zonder die daden of verklaringen geen duidelijke zin heeft.

Het hof zal ook ten overvloede het concepttestament bij de uitleg betrekken.

Als dit concepttestament de weergave is van wat erflaatster tijdens de bespreking met D op 17 oktober 2011 als haar wens heeft opgegeven, dan wilde zij in elk geval op dat moment dat aan geïntimeerde een bedrag van € 150.000 vrij van erfbelasting zou toekomen.

In de begeleidende brief bij het concepttestament heeft D vermeld dat geïntimeerde enig erfgenaam blijft en dat voor hem een geldlegaat van € 150.000 is toegevoegd waarover hij geen erfbelasting hoeft te betalen.

Dat in het testament het legaat uit het concept niet meer voorkomt betekent niet zonder meer dat erflaatster niet langer wilde dat geïntimeerde € 150.000 vrij van erfbelasting uit haar nalatenschap zou krijgen.

Om dat te realiseren was het immers niet nodig hem een legaat te maken.

Datzelfde doel is ook te bereiken door te bepalen dat voor de vaststelling van de omvang van de legaten op het saldo van de banktegoeden € 150.000 en de daarover verschuldigde erfbelasting in mindering moeten komen.

Dat is wat erflaatster kennelijk heeft gedaan, al heeft zij wat verwarring gezaaid door toch nog te spreken van ‘een legaat’.

Waarom erflaatster in plaats van een legaat voor deze weg heeft gekozen is niet komen vast te staan en zeer waarschijnlijk niet meer te achterhalen, nu zowel erflaatster als de notaris niet meer in leven zijn.

Belangrijker dan de vraag waarom erflaatster dit zo heeft gedaan is dat haar uiterste wil het zo regelt.

In haar testament maakt zij anders dan staat vermeld in het concepttestament ook aan geïntimeerde een legaat van 1/15e van het saldo van haar banktegoeden, terwijl het legaat vrij van rechten van € 150.000 daarin niet meer voorkomt.

Ook dat betekent nog niet zonder meer dat zij dan ook niet langer wilde dat geïntimeerde € 150.000 en de daarover verschuldigde erfbelasting uit haar banktegoeden zou krijgen.

In haar testament staat immers duidelijk dat zij dat wel wilde al heeft zij, het zij herhaald, verwarring gezaaid door de woorden ‘een legaat’ te gebruiken.

De slotsom is dat gelet op de omstandigheden waaronder het testament is gemaakt en de verhoudingen die het testament wilde regelen geen ruimte bestaat voor de door appellanten bepleite uitleg dat erflaatster niet wilde dat op het saldo van de banktegoeden € 150.000 en de daarover verschuldigde erfbelasting in aftrek moeten komen.

De grieven falen op dat punt.

Wilt u de gehele uitspraak bekijken? Klik dan hier.

Heeft u een vraag aan onze advocaat nietig testament over de vereffening of verdeling van een erfenis, over de rechtsgeldigheid of uitleg van een testament of over de nietigheid van een testament, over de taken en bevoegdheden van de executeur, over het kindsdeel of over de legitieme of over de wilsbekwaamheid van de erflater ten tijde van het opmaken van het testament, belt u dan gerust onze advocaat nietig testament op 020-3980150.

Wilt u meer weten over de rechtsgeldigheid van een testament, over de uitleg van een testament of over de nietigheid of vernietigbaarheid van een testament, bezoek dan onze website over het testament. Klik dan hier.