Erfrecht. Uitleg van testament. Begrip rechtsopvolging in testament. Benoeming tot enig erfgenaam van een stichting met een goed doel. Toetsing. Bedoeling van de erflater.

Het Gerechtshof ’s-Hertogenbosch heeft op 27 juli 2021 uitspraak gedaan over de uitleg van het begrip rechtsopvolging in het testament bij de benoeming tot enig erfgenaam van een stichting met een goed doel.

In 2018 is erflater overleden.

Erflater heeft bij testament van 15 mei 2012 “de Stichting Ondersteuningsfonds Maria Auxiliatrix (OMA) (voorheen genaamd Stichting Ondersteuningsfonds Venlose Verpleeghuizen (…) of diens rechtsopvolger” tot enig erfgenaam benoemd.

Het vermogen en de activiteiten van de Stichting OMA zijn op 8 maart 2016 overgedragen aan de Stichting Vrienden die op 23 december 1998 is opgericht.

De Stichting OMA is op 1 oktober 2016 ontbonden

Het geschil tussen partijen komt (samengevat) neer op het volgende.

Stichting Vrienden stelt zich op het standpunt dat zij, als stichting die feitelijk het vermogen en de activiteiten van de Stichting OMA heeft overgenomen, op basis van het testament van erflater aangemerkt moet worden als enige erfgenaam van erflater.

Appellante daarentegen stelt zich op het standpunt dat het testament van erflater duidelijk is: enig erfgenaam is de Stichting OMA of diens rechtsopvolger en aangezien de Stichting OMA vóór het overlijden van erflater is ontbonden en aangezien de Stichting Vrienden géén rechtsopvolger is van de Stichting OMA, is er geen testamentair erfgenaam en zijn de wettelijke erfgenamen van erflater tot de nalatenschap gerechtigd.

Erfrecht. Uitleg van testament. Begrip rechtsopvolging in testament. Benoeming tot enig erfgenaam van stichting met een goed doel. Toetsing. Bedoeling van de erflater.

De rechter oordeelt als volgt.

Ingevolge de in artikel 4:46 BW vastgelegde norm dient bij de beantwoording van de vraag of de bewoordingen van een uiterste wilsbeschikking duidelijk zijn, dat wil zeggen als verklaring van hetgeen de erflater wil dat na zijn dood met zijn vermogen zal geschieden een duidelijke zin hebben, mede te worden gelet op de verhoudingen die de erflater bij zijn wilsbeschikking heeft willen regelen en op de omstandigheden waaronder deze is gemaakt (Hoge Raad 3 december 2004, HR:2004:AR0196).

Naar het oordeel van het hof moet uit het testament van erflater worden afgeleid dat hij zijn vermogen wilde nalaten aan een “goed doel” en niet aan zijn neven en nichten met wie hij tijdens zijn leven geen of nauwelijks contact had, dit met uitzondering van een legaat aan een achterneef die hem als mantelzorger heeft ondersteund.

Concreet koos erflater ervoor om in zijn testament de Stichting OMA als “goed doel” op te nemen, welke stichting financiële ondersteuning gaf aan (bewoners van) een drietal verpleeghuizen en een verzorgingshuis in Venlo, zoals omschreven in de statuten van de stichting.

Weliswaar zijn activiteiten en vermogen van de Stichting OMA nog vóór het overlijden van erflater overgedragen aan de Stichting Vrienden, maar uit de overname-overeenkomst die tussen de besturen van de twee stichtingen is gesloten volgt dat het uitdrukkelijk de bedoeling was dat het vermogen van de Stichting OMA ook ná de overdracht aan de Stichting Vrienden, ten goede zou komen aan (bewoners van) de verpleeghuizen en het verzorgingshuis, genoemd in de statuten van de Stichting OMA.

Zoals de rechtbank heeft vastgesteld, blijkt uit het jaarverslag 2017 van de Stichting Vrienden dat die stichting zich aan de overname-overeenkomst houdt.

Het hof is van oordeel dat erflater deze situatie in zijn testament heeft willen regelen met de benoeming tot enig erfgenaam van de Stichting OMA “of diens rechtsopvolger”.

Net als de rechtbank neemt ook het hof aan dat erflater zeer waarschijnlijk geen rekening heeft gehouden met de mogelijkheid dat er geen (formele) rechtsopvolger zou zijn, temeer omdat hij niet juridisch geschoold was en naar alle waarschijnlijkheid de juridische betekenis van het begrip rechtsopvolger niet kende.

Dat de notaris bij gelegenheid van het opmaken van het testament aan erflater het verschil zal hebben uitgelegd tussen rechtsopvolging en feitelijke opvolging en dat erflater uitsluitend de rechtsopvolger heeft willen bevoordelen en uitdrukkelijk niet (ook) de feitelijke opvolger van de Stichting OMA, zoals appellante stelt, acht het hof onwaarschijnlijk en op geen enkele wijze onderbouwd, zodat het hof hieraan voorbij gaat.

Appellante heeft ook nog aangevoerd dat erflater aan het eind van zijn leven te kennen heeft gegeven dat hij (alsnog) zijn vermogen aan zijn familie wilde nalaten.

Het hof overweegt hieromtrent allereerst dat bepalend voor de uitleg van het testament is wat erflater ten tijde van het opmaken van het testament (in dit geval: 15 mei 2012) heeft willen regelen.

Verder overweegt het hof dat de hier bedoelde stelling van appellante onvoldoende is onderbouwd.

De (niet ondertekende) verklaring van de heer en mevrouw X (getuigen) kan niet als een toereikende onderbouwing worden aangemerkt, temeer nu de notaris die door de familie van erflater was ingeschakeld voor een eventuele wijziging van het testament, heeft geconstateerd dat erflater niet meer in staat was zijn wil te bepalen.

De conclusie uit het voorgaande is dat de grieven van Stichting Vrienden in incidenteel hoger beroep slagen en dat het vonnis waarvan beroep in zoverre niet in stand kan blijven.

Wilt u de gehele uitspraak bekijken? Klik dan hier.

Heeft u een vraag aan onze advocaat nietig testament over de vereffening of verdeling van een erfenis, over de rechtsgeldigheid of uitleg van een testament of over de nietigheid van een testament, over de taken en bevoegdheden van de executeur, over het kindsdeel of over de legitieme of over de wilsbekwaamheid van de erflater ten tijde van het opmaken van het testament, belt u dan gerust onze advocaat nietig testament op 020-3980150.

Wilt u meer weten over de rechtsgeldigheid van een testament of over de nietigheid of vernietigbaarheid van een testament, bezoek dan onze website over het testament. Klik dan hier.

Wilt u meer weten over het erfrecht, bezoek dan onze website. Klik dan hier.

Wilt u meer weten over ons advocatenkantoor? Klik dan hier.