Het Gerechtshof Amsterdam heeft op 1 september 2020 uitspraak gedaan over de beoordeling van de wilsbekwaamheid van de erflater door een notaris.

Volgens klaagster heeft de kandidaat-notaris in 2017 het testament van erflater uit 2015 gewijzigd, terwijl eerflater op dat moment niet wilsbekwaam was omdat hij aan vasculaire dementie leed.

Het veranderen van het testament is in het nadeel van klaagster gebeurd omdat haar broer nu executeur is geworden en klaagster geen zeggenschap meer heeft over de verdeling van de erfenis.

Beoordeling van de wilsbekwaamheid van de erflater door de notaris. Recht op inzage in een herroepen testament?

De rechter oordeelt als volgt.

Met betrekking de klacht voert klaagster in hoger beroep aan dat erflater wilsonbekwaam was op het moment van het wijzigen van het testament op 25 maart 2017, nu hij was opgenomen op een gesloten afdeling van het verpleeghuis.

Volgens klaagster heeft de rechtbank Gelderland opname op een gesloten afdeling noodzakelijk geacht, omdat erflater niet meer voor zichzelf kon zorgen en hij niet meer wist wat hij deed.

Bovendien staat de gesloten afdeling volgens klaagster erom bekend dat toelating alleen mogelijk is wanneer iemand wilsonbekwaam is.

Ook bestaat volgens klaagster twijfel over de persoon die naar de kandidaat‑notaris heeft gebeld voor het maken van een afspraak inzake de testamentwijziging.

Door deze verwarring vraagt klaagster zich af hoe de kandidaat-notaris zo zeker kan weten dat erflater wilsbekwaam was.

Ten slotte is klaagster van mening dat de kandidaat-notaris ‘het protocol’ had moeten volgen.

Het hof neemt aan dat klaagster hiermee doelt op het ‘Stappenplan beoordeling wilsbekwaamheid’ van de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie (hierna: het stappenplan).

De kandidaat‑notaris weerspreekt deze gronden gemotiveerd in zijn verweerschrift.

Ten aanzien van dit klachtonderdeel heeft de kamer, samengevat, het volgende overwogen.

Als uitgangspunt geldt dat iedereen aan wie op grond van de wet de bekwaamheid daartoe niet is ontzegd, rechtshandelingen kan verrichten en bij een (notariële) akte als partij kan optreden.

Volgens vaste rechtspraak dient bij de beoordeling van de wilsbekwaamheid van een cliënt primair te worden uitgegaan van de eigen waarneming van in dit geval de kandidaat-notaris als waarnemer van de notaris.

Pas bij gerede twijfel aan de wilsbekwaamheid is verder onderzoek aangewezen.

Hiervoor biedt het stappenplan een handreiking.

Indien de kandidaat-notaris geen aanleiding heeft om te twijfelen aan de wilsbekwaamheid van een cliënt, dan hoeft hij het stappenplan niet te volgen.

Naar het oordeel van de kamer heeft de kandidaat-notaris genoegzaam aannemelijk gemaakt dat hij in het voortraject en ten tijde van het passeren van de akte in 2017 voldoende alert is geweest op de wilsbekwaamheid van erflater.

Hij heeft geen aanleiding gehad om aan de wilsbekwaamheid van erflater te twijfelen.

De kamer noemt een aantal omstandigheden die bij dit oordeel hebben meegewogen: (i) de kandidaat-notaris heeft erflater in een kort tijdbestek een aantal keer gesproken zonder dat iemand anders daarbij aanwezig was, (ii) erflater was consistent in zijn wensen en maakte op de kandidaat-notaris de indruk dat hij de gevolgen van zijn handelen kon overzien, (iii) de reden van opname van erflater in het verpleeghuis is door de kandidaat-notaris met erflater besproken, (iv) er was geen sprake van een complex te noemen testament en erflater kon uitleggen waarom hij zijn testament wilde wijzigen, en (v) de kandidaat‑notaris was (destijds) niet bekend met de beschikking van de rechtbank Gelderland.

De kamer heeft daarom dit klachtonderdeel ongegrond verklaard.

Het hof verenigt zich met dit oordeel van de kamer en de gronden waarop dit oordeel berust.

In hoger beroep zijn geen feiten of omstandigheden naar voren gebracht die een ander oordeel rechtvaardigen.

Op grond van het voorgaande alsmede de verklaring van de kandidaat-notaris ter zitting in hoger beroep acht het hof voldoende aannemelijk dat de kandidaat-notaris geen aanleiding had om te twijfelen aan de wilsbekwaamheid van erflater, zeker nu hij onbekend was met de beschikking van de rechtbank Gelderland.

Hij had dan ook geen reden om het stappenplan te volgen en nader onderzoek te doen naar de wilsbekwaamheid van erflater.

Het feit dat erflater was opgenomen op een gesloten afdeling rechtvaardigt niet de conclusie dat de kandidaat-notaris ten tijde van het passeren van de akte niet heeft kunnen oordelen dat erflater wilsbekwaam was.

Datzelfde geldt voor de door klaagster gestelde omstandigheid dat de mobiele telefoon van erflater in februari 2017 onbruikbaar was en erflater niet in staat was het mankement op te lossen.

Het hof acht daarom, net als de kamer, de klacht ongegrond.

Met betrekking tot de tweede klacht betoogt klaagster in hoger beroep nogmaals dat zij het testament uit 2009 wil inzien, omdat zij vermoedt dat daarin staat dat zij de enige erfgename van erflater is.

Evenals de kamer is het hof van oordeel dat klaagster haar stelling dat erflater in 2009 een testament heeft opgemaakt, onvoldoende heeft onderbouwd.

In dit verband is van belang dat zij niet heeft bestreden dat uit het Centraal Testamentenregister niet blijkt dat erflater in 2009 een testament heeft opgemaakt en ook anderszins het bestaan van een testament uit 2009 niet heeft aangetoond.

Maar ook als dit testament uit 2009 wel bestaat, dan is dit herroepen in het testament uit 2015 en kan de kandidaat-notaris klaagster daarin geen inzage geven, gezien zijn geheimhoudingsplicht.

Kortom, het feit dat de kandidaat-notaris geen testament uit 2009 aan klaagster ter beschikking heeft gesteld, kan hem dan ook niet tuchtrechtelijk verweten worden.

Het hof acht daarom, net als de kamer, ook deze klacht ongegrond.

Wilt u de gehele uitspraak bekijken? Klik dan hier.

Heeft u een vraag aan onze advocaat nietig testament over de vereffening of verdeling van een erfenis, over de rechtsgeldigheid of uitleg van een testament of over de nietigheid van een testament, over de taken en bevoegdheden van de executeur, over het kindsdeel of over de legitieme of over de wilsbekwaamheid van de erflater ten tijde van het opmaken van het testament, belt u dan gerust onze advocaat nietig testament op 020-3980150.

Wilt u meer weten over de rechtsgeldigheid van een testament of over de nietigheid of vernietigbaarheid van een testament, bezoek dan onze website over het testament. Klik dan hier.