De Rechtbank Zeeland-West-Brabant heeft op 9 juni 2020 uitspraak gedaan in kort geding over de reikwijdte van de geheimhoudingsplicht van de notaris bij de bewijsvoering van de wilsonbekwaamheid van een erflater.

Eisers hebben onvoldoende weersproken aangevoerd dat zij een spoedeisend belang hebben bij hun vorderingen omdat de nalatenschap van erflaatster afgewikkeld dient te worden terwijl eisers op korte termijn dienen te beslissen of zij een procedure zullen opstarten om de nietigheid van het testament van 23 juni 2016 in te roepen.

Eisers vorderen onder meer dat de notaris een afschrift/uittreksel van het eerste testament van erflaatster uit 2006 verstrekt.

Met een beroep op het bepaalde in artikel 49 van de Wet op het notarisambt (Wna) betogen eisers primair dat de in het algemeen geldende notariële geheimhoudingsplicht in dit geval niet opgaat omdat zij als erfgenamen van erflaatster een rechtstreeks belang hebben bij een afschrift of ten minste een uittreksel van het testament uit 2006.

De informatie uit dit testament is van rechtstreeks belang voor eisers om hun rechten op basis van dit testament te waarborgen.

Hiervoor is nodig dat zij kunnen bewijzen dat zij als erfgenaam genoemd worden in het herroepen testament en dat hun aandeel in de nalatenschap van erflaatster op basis van het herroepen testament groter was dan het aandeel waarop zij op basis van het laatste testament aanspraak kunnen maken.

Volgens eisers is een afschrift of uittreksel van het testament uit 2006 de enige manier om dit aan te kunnen tonen en de notaris de enige is die dit kan verstrekken.

Subsidiair stellen eisers dat er in het onderhavige geval wegens zwaarwegende belangen aanleiding bestaat om de notariële geheimhoudingsplicht te doorbreken.

Volgens eisers is in onderhavige geval door het verlijden van het testament op 23 juni 2016 – waarbij het testament van 2006 is herroepen – sprake van een wijziging van hun erfrechtelijke positie.

Eisers betogen dat er concrete aanwijzingen zijn dat hun erfrechtelijke positie door het testament van 23 juni 2016 nadelig is gewijzigd, doordat hun erfdeel 1/2 (de helft) in het herroepen testament bedroeg maar in het laatste testament verkleind is naar 1/6 (één zesde).

Eisers stellen dan ook een zwaarwegend belang te hebben om hierover duidelijkheid te verkrijgen, hetgeen slechts door de notaris kan worden verschaft.

In de optiek van eisers dient hun zwaarwegend belang om informatie over hun erfdeel uit het herroepen testament van 2006 te verkrijgen te prevaleren boven het algemene belang van de notaris bij handhaving van zijn beroepsgeheim.

Daarbij betogen eisers dat voor de beoordeling van de wilsbekwaamheid van erflaatster ten tijde van het verlijden van het laatste testament op 23 juni 2016 relevant is op welke wijze dit testament tot stand is gekomen en/of op welke wijze de notaris de wilsbekwaamheid van erflaatster heeft vastgesteld en/of onder welke concrete omstandigheden voormeld testament is verleden.

Volgens eisers dient de notaris zich op grond van zijn notariële gedragsnorm op het moment van opmaken en passeren/verlijden van het testament ervan te vergewissen dat de testatrice/testateur een en ander begrijpt en daarmee wilsbekwaam om de rechtshandeling te kunnen verrichten.

De notaris heeft hierin een vergaande zorgplicht, zo bepleiten eisers.

De zorgvuldigheidsplicht, brengt met zich mee dat de notaris de concrete wijze waarop hij vaststelling in een concreet geval gedaan heeft, in een bijbehorende dossier dient vast te leggen. Dit dossier dient duidelijkheid te verschaffen op welke concrete wijze het Stappenplan Beoordeling Wilsbekwaamheid (hierna: Stappenplan) en/of Protocol gevolgd is, bijvoorbeeld welke concrete vragen er door hem gesteld zijn.

Daarbij is tevens van belang wie de afspraak bij de notaris gemaakt heeft en wie daarbij aanwezig was.

Volgens eisers zijn er aanwijzingen dat erflaatster niet zelf de afspraak met de notaris heeft gemaakt en dat erflaatster niet alleen naar de notaris is gegaan, maar dat oom alles voor haar heeft geregeld.

Volgens eisers bestaan concrete aanwijzingen dat de notaris het Stappenplan niet heeft gevolgd, dan wel dat de notaris om de tuin is geleid doordat er bij het passeren van het testament in 2016 verzwegen is dat erflaatster aan Alzheimer dementie leed.

Daarnaast betogen eisers dat de notaris op het moment van het verlijden van het testament niet heeft uitgelegd wat het testament inhield en ook niet heeft gecontroleerd of erflaatster daadwerkelijk wist wat er in het testament stond en of zij begreep wat dat betekende.

Eisers stellen derhalve belang te hebben bij de informatie op welke wijze de notaris het stappenplan heeft gevolgd en/of onder welke concrete omstandigheden het testament is verleden.

Deze informatie hebben zij nodig om hun beroep op de wilsonbekwaamheid van erflaatster (nader) te onderbouwen.

Nietig testament? Vaststelling van de wilsonbekwaamheid van erflater. Bewijs. Geheimhoudingsplicht van de notaris. Doorbreking geheimhoudingsplicht notaris?

De rechter oordeelt als volgt.

De testeervrijheid is een belangrijk uitgangspunt van het erfrecht en deze vrijheid dient zo veel mogelijk te worden gerespecteerd.

Op grond van artikel 22 Wna geldt dat de notaris, voor zover niet bij of krachtens de wet anders is bepaald, ten aanzien van al hetgeen waarvan hij uit hoofde van zijn werkzaamheid als zodanig kennis neemt tot geheimhouding verplicht is.

Hiermee wordt het maatschappelijk belang gewaarborgd dat een ieder de mogelijkheid heeft om vrijelijk een notaris (en in het algemeen iedere vertrouwenspersoon) te consulteren, zonder te vrezen voor openbaarmaking van hetgeen aan die notaris (of vertrouwenspersoon) in die hoedanigheid wordt toevertrouwd.

In art. 49 lid 1 Wna is voorts bepaald dat de notaris een uittreksel mag afgeven aan degenen die aan een deel van de inhoud van de akte ‘een recht ontlenen, doch alleen voor wat betreft dat gedeelte van de akte dat rechtstreeks van belang is voor dat recht’.

Art. 49 lid 4 Wna bepaalt verder dat degene die recht heeft op een afschrift, uittreksel of grosse, ook inzage in de akte of het desbetreffende gedeelte van de akte kan verlangen.

De vordering strekt tot veroordeling van de notaris om een afschrift, dan wel een uittreksel, dan wel om een schriftelijke verklaring inhoudende de concrete omvang van het erfdeel van eisers in het testament van erflaatster d.d. 29 september 2006 te verstrekken.

Het beroep van eisers op het bepaalde in art. 49 Wna slaagt niet omdat niet aannemelijk is geworden dat eisers op grond van voormeld artikel een recht kunnen ontlenen aan het herroepen testament.

Hun betoog op dit punt is immers gebaseerd op vermoedens dat zij op basis van het herroepen testament de enige erfgenamen waren.

Dit ligt anders ten aanzien van het testament van 23 juni 2016 nu eisers als erfgenamen hieraan wél een recht kunnen ontlenen.

De vordering van eisers ziet echter niet op dit testament.

Daar komt bij dat zelfs indien zou komen vast te staan dat eisers de gewenste informatie op geen enkele andere wijze kunnen verkrijgen, dit niet automatisch met zich brengt dat de notaris de informatie dient te verstrekken.

Indien dat het geval zou zijn, dan zou in elke situatie waarin alleen de notaris beschikt over bepaalde informatie, de geheimhoudingsplicht geen waarde hebben.

Dit strookt niet met de hiervoor weergegeven maatschappelijk belang.

Met betrekking tot de subsidiair aangevoerde grondslag, dat erflaatster niet (volledig) wilsbekwaam zou zijn geweest ten tijde van het opstellen van het opstellen van het testament wordt het volgende overwogen.

Op dit punt heeft de notaris naar het oordeel van de voorzieningenrechter voldoende onderbouwd dat hij op grond van zijn eigen waarneming heeft kunnen oordelen dat de erflaatster wilsbekwaam was.

Hij heeft immers onvoldoende weersproken aangevoerd dat hij meerdere gesprekken met erflaatster heeft gevoerd en dat zij wist en begreep wat het testament inhield.

In dit verband heeft de notaris bovendien onweersproken betoogd dat hij de essentiële bepalingen uit de akte heeft toegelicht en ook gecontroleerd heeft of erflaatster wist wat er in het testament stond en/of zij begreep wat dat betekende.

Daar komt bij dat erflaatster op dat moment nog zelfstandig in haar eigen woning woonde.

De notaris had, alle feiten en omstandigheden in ogenschouw nemende, op het bewuste moment geen reden te twijfelen aan de wilsbekwaamheid van erflaatster.

De notaris heeft in deze een eigen beoordelingsvrijheid en pas bij twijfel dient hij het Stappenplan te volgen.

Nu hij geen twijfel had hoefde hij het Stappenplan naar het oordeel van de voorzieningenrechter dan ook niet te volgen.

Daarentegen hebben eisers onvoldoende feiten en/of omstandigheden gesteld waaruit de conclusie kan worden getrokken dat aannemelijk is dat erflaatster ten tijde van het opmaken van het testament wilsonbekwaam was.

Deugdelijke stukken en/of aanwijzingen die deze stelling onderbouwen ontbreken.

De omstandigheid dat de fysieke en geestelijke gesteldheid en de sociale situatie van erflaatster vanaf 2011 achteruit ging, is niet toereikend voor de stelling dat zij wilsonbekwaam was.

Hetzelfde geldt voor de omstandigheid dat het rijbewijs van erflaatster op enig moment werd ingenomen.

Eisers hebben niet aannemelijk hebben gemaakt dat sprake was van wilsonbekwaamheid aan de kant van erflaatster ten tijde van het doen opmaken van het testament van 23 juni 2016.

Uit het vorenstaande volgt dat eisers recht noch belang bij de vordering hebben zodat deze dient te worden afgewezen.

Wilt u de gehele uitspraak bekijken? Klik dan hier.

Heeft u een vraag aan onze advocaat nietig testament over de vereffening of verdeling van een erfenis, over de rechtsgeldigheid of uitleg van een testament of over de nietigheid van een testament, over de taken en bevoegdheden van de executeur, over het kindsdeel of over de legitieme of over de wilsbekwaamheid van de erflater ten tijde van het opmaken van het testament, belt u dan gerust onze advocaat nietig testament op 020-3980150.

Wilt u meer weten over de rechtsgeldigheid van een testament of over de nietigheid of vernietigbaarheid van een testament, bezoek dan onze website over het testament. Klik dan hier.